📌شش سوال کلیدی درباره آزمون مصاحبه دکتری

🌸🍃تجربه رتبه یک دکتری سیاستگذاری سلامت سال 1396 از مصاحبه دکتری

این روزها داوطلبین مصاحبه دکتری وزارت بهداشت شدیدا در تب و تاب مصاحبه هستن و سوالات زیادی در این باره از من پرسیدن. خیلی از دوستان که برای بار اول مصاحبه رو تجربه می‌کنن نمی‌دونن در ایستگاه‌های مختلف چه سوالاتی ازشون پرسیده می‌شه و چطور باید به اون سوالات جواب بدن. از اونجایی که من در مصاحبه وزارت بهداشت سال 96 تونستم نمره 50 از 50 رو کسب کنم در این مقاله قرار هست درباره تجربه خودم در خصوص آزمون دکتری وزارت بهداشت و وزارت علوم توضیح بدم.

🌸🍃سوال 1: چه رشته‌ای هستم و چند بار مصاحبه رفتم؟

من دانشجوی دکتری سیاستگذاری سلامت هستم و دوبار آزمون دکتری وزارت بهداشت دادم که هر دوبار برای مصاحبه پذیرفته شدم (سال 95 و 96). یک بار هم به عنوان دعوت شدگان مصاحبه بدون کنکور وزارت علوم در رشته مدیریت بازرگانی گرایش بازاریابی دعوت شدم (سال 95). بنابراین می‌شه گفت تجربه شرکت در 3 تا مصاحبه دکتری رو دارم.

🌸🍃سوال 2: مصاحبه وزارت علوم و وزارت بهداشت با هم متفاوته؟

اگه بخوام یک جواب کلی بدم، بله! تجربه‌ای که من از مصاحبه وزارت بهداشت و وزارت علوم داشتم کاملا متفاوت بود. در مصاحبه وزارت علوم اساتید همگی در یک اتاق هستن و تمامی فرایند مصاحبه در همونجا انجام می‌شه، به عبارتی ایستگاهی نیست. کل فرایند مصاحبه برای وزارت علوم 5 تا 8 دقیقه بیشتر طول نمی‌کشه و بنابراین طبیعی هست که خیلی عمیق مورد بررسی قرار نمی‌گیرین. در طی این فرایند از شما می‌خوان خودتون رو معرفی کنید و بگید چرا این رشته رو امتحان دادید؟ درباره رزومتون از شما سوال می‌کنن و به طور تصادفی یکی از مقالاتتون رو انتخاب می‌کنن و می‌گن درباره بخش‌های مختلف اون توضیح بدید (بنابراین اگه هیچ مشارکتی در مقاله نداشته باشید و اسمتون رو الکی! اتوی مقاله زده باشن لو می‌رید!!). در ادامه یه پاراگراف انگلیسی می‌دن و می‌گن به فارسی ترجمه کنید. و در نهایت یه متن فارسی می‌دن که باید به انگلیسی برگردان کنید.

مصاحبه وزارت بهداشت از سال 95 به صورت ایستگاهی برگزار می‌شه که ابتدا به صورت 5 ایستگاه پایان‌نامه، سرچ پیشرفته، سخنرانی، ارائه تخصصی و زبان انگلیسی بود و بعدها ایستگاه رزومه هم بهش اضافه شد. مدت زمان هر ایستگاه بین 5 تا 8 دقیقه هست، یعنی در مجموع حدود 30 تا 40 دقیقه طول می‌کشه. بنابراین می‌شه فهمید که مصاحبه وزارت بهداشت به مراتب عمیق‌تر و علمی‌تر از مصاحبه وزارت علومه و میزان دخالت نظر شخصی داورها خیلی کمتره.

🌸🍃سوال 3: فرایند مصاحبه چطور انجام میشه و جزئیات هر یک از این ایستگاه‌ها چیه؟

در روز جلسه آزمون ابتدا حضور و غیاب می‌شید و کارت ورود به جلسه‌تون بررسی می‌شه. بعد همه وسایلتون رو باید تحویل بدید و به اتاق قرنطینه راهنمایی بشید. به صورت گروه‌های شش نفری -که معمولا بر اساس حروف الفبا گروه بندی شدید- حاضر می‌شید و وارد ایستگاه‌ها می‌شید. معمولا در هر ایستگاه 2 تا 3 نفر داور و ارزیاب حضور دارن که جموعا میشه 12 تا 18 نفر. در نهایت هم وسایلتون رو تحویل می‌گیرید و محل برگزاری مصاحبه رو ترک می‌کنید!

قبل از اینکه وارد جزئیات هر ایستگاه بشیم، این نکته رو بگم که ممکنه محتوای سوالات هر ایستگاه در رشته‌های مختلف متفاوت باشه. اما به طور کلی می‌شه گفت موارد زیر در همه رشته‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرن:

ایستگاه اول- رزومه: در این ایستگاه در خصوص رزومه شما سوال می‌شه. زمانی که من وزارت بهداشت مصاحبه دعوت شدم این ایستگاه نبود و بعدها اضافه شد. اما از تجربه‌ای که در مصاحبه وزارت علوم به دست آوردم و صحبتی که با دوستان انجام دادم در این ایستگاه باید به این سوالات پاسخ بدید:

1. تعداد مقالاتی که چاپ کردید به تفکیک ISI, Scopus، علمی پژوهشی و….
2. مقالاتتون در چه مجلاتی چاپ شدن؟ (بیشتر روی مجله‌های مهمتر -مثلا مجلات با IF بالاتر- تمرکز کنید)
3. در چند تا مقاله و چه مقالاتی نویسنده اول بودید یا مسئول؟
4. چند تا مقاله و چه مقالاتی از پایان نامه و یا طرح تحقیقاتی استخراج شده؟
5. بالاترین میزان ارجاع به مقاله شما مربوط به کدوم مقاله‌تون بوده؟
6. چند تا کنفرانس شرکت کردید و چند تا از اون‌ها سخنرانی بوده؟

مهمترین سوالاتی که ممکنه مطرح بشه این‌ها هست. در تجربه‌ای که من در مصاحبه وزارت علوم داشتم یکی از اساتید یکی از مقالات کنفرانس‌های منو برداشت و شروع کرد به سوال پرسیدن درباره اون. این احتمال هم وجود داره که به طور تصادفی از مقاله شما سوال بپرسن. پس تا حد امکان یه اشراف کلی درباره موضوع هر یک از مقالاتی که توی رزومه‌تون دارید هم داشته باشید.

ایستگاه دوم- پایان نامه: در ایستگاه پایان نامه سوالاتی در خصوص پایان نامه‌تون می‌پرسن که می‌تونه شامل سوالات زیر باشه:

1. عنوان و موضوع پایان نامتون چی هست؟
2. چرا انجام دادن این کار مهم بوده و شما این موضوع رو انتخاب کردین؟ (اهمیت پژوهشتون رو شرح بدید)
3. این کار روی چه جامعه پژوهشی انجام شده؟
4. روش انجام کارتون چی بوده؟ (کمی یا کیفی، ابزار گرداوری داده‌ها و روایی و پایایی اون، حجم نمونه و روش نمونه‌گیری، متد آزمایشگاهی خاص و…)
5. در نهایت به چه نتیجه‌ای رسیدید؟
6. با توجه به نتیجه پژوهشتون، چه پیشنهادی برای نظام سلامت دارید؟
7. چه پیشنهادی برای پژوهش‌های بعدی دارید؟
8. چند تا مقاله از پایان‌نامتون استخراج شده و کجا چاپ شدن؟

عمده سوالاتی که در خصوص پایان نامه می‌پرسن موارد بالا هستن. البته ممکنه موارد دیگری هم پرسیده بشه -کما اینکه در یکی از مصاحبه‌ها پرسیده شده بود- مانند تعداد رفرنس‌های پایا نامه، تعداد مطالعات داخلی و خارجی انجام شده در حوزه موضوع شما، تفاوت پژوهش شما با پژوهش‌هایی که قبلا انجام شده بود و…

ایستگاه سوم- سرچ پیشرفته: در این ایستگاه به شما یک کلیدواژه -معمولا سه کلمه‌ای- در خصوص رشته‌ای که در اون شرکت کردید می‌دن و ازتون می‌خوان در پایگاه‌های جستجو یک مقاله خوب انتخاب کنید و بگید معیار خوب بودن از نظر شما چی هست؟ شاخص اچ نویسنده اول رو پیدا کنید و در نهایت اون مقاله رو وارد نرم افزار اندنوت کنید.

ایستگاه چهارم- سخنرانی: در این ایستگاه به شما یه موضوع و یه گروه هدف معرفی می‌کنن و می‌گن اون موضوع رو برای اون گروه‌ هدف خاص ارائه کنید. اینکه محتوای صحبت شما چقدر درست باشه خیلی مد نظر نیست. تو این ایستگاه بیشتر می‌خوان مهارت ارائه رو در شما ببینن. سعی کنید موضوعی که ارائه می‌دید دارای یه مقدمه، یه بدنه اصلی و در نهایت جمع بندی باشه. شما می‌تونید از داورها اجازه بگیرید و پشت تریبون بایستید یا اینکه همونجا پشت میز ارائه بدید. انتخابش با خودتونه. من ایستادن روبه روی داورها و راه رفتن در حین صحبت کردن رو پیشنهاد می‌دم. چون علاوه‌بر اینکه می‌تونه به کنترل استرس شما کمک کنه، حس بهتری هم به شما می‌ده.

ایستگاه پنجم-ارائه تخصصی: در این ایستگاه یک موضوع تخصصی به شما می‌دن و از شما می‌خوان اون موضوع رو تحلیل کنید. تحلیلی که شما انجام می‌دید باید بر اساس یه منطق یا چارچوب باشه، مثلا برای رشته مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی چارچوب اهداف نظام سلامت گزارش 2000 سازمان جهانی بهداشت و یا برای رشته سیاستگذاری سلامت چارچوب مثلث سیاستگذاری می‌تونن گزینه‌های خوبی باشن. هرچند که داورها به شما چارچوب‌هایی رو پیشنهاد می‌دن اما در نهایت انتخاب چارچوب با خودتونه. بنابراین چارچوبی رو انتخاب کنید که روی اون مسلط تر هستید.

در خصوص رشته‌هایی مثل میکروب شناسی و…، -تا اونجایی که من اطلاع دارم- یه کیس بالینی می‌دن و می‌خوان ضمن اینکه تشخیص می‌دید این کیس چه مشکلی داره، متناسب با اون آزمایش، دارو و یا هرچیز دیگه رو پیشنهاد بدین.

ایستگاه ششم- زبان انگلیسی: و اما در آخرین ایستگاه ازتون می‌خوان خودتون رو به زبان انگلیسی معرفی کنید. بگید اهل کجا هستید و چند سالتونه. رشته تحصیلیتون در مقطع قبلی چی بوده و عنوان پایان نامتون رو هم بگید. بعد از شما می‌خوان یه متن انگلیسی رو بخونید و ترجمه کنید و یه جمله رو از فارسی به انگلیسی بنویسید. در نهایت هم چند کلمه تخصصی به طور تصادفی در خصوص رشته خودتون می‌دن تا اونا رو به فارسی برگردونید.

🌸🍃سوال 4: رزومم خوب نیست، به مصاحبه امید داشته باشم؟

این سوال یکی از پر تکرارترین سوالات بود که از من پرسیده شد و جواب اون یک کلمه هست: بله، امید داشته باشید! اول اینکه الان وقت مناسبی نیست که بخواید برای رزومه ناراحت باشید، چون عملا فرصتی برای تقویت رزومه وجود نداره. دوم اینکه رزومه فقط یکی از شش ایستگاه مصاحبه هست و بنابراین تنها یک ششم نمره مصاحبه به اون اختصاص می‌گیره. بنابراین اگه بتونید عملکرد خوبی در سایر ایستگاه‌ها داشته باشید ضعف این ایستگاه خود به خود جبران می‌شه.

🌸🍃سوال 5: آیا لازم هست اساتید ما رو بشناسن و نیاز به توصیه نامه داریم؟

اجازه بدید سوال دوم رو اول جواب بدم. در هیچ یک از ایستگاه‌های مصاحبه از شما توصیه‌نامه نمی‌خوان و اگه با خودتون توصیه‌نامه ببرید هم فایده‌ای نداره! چون کسی بهش توجهی نخواهد داشت. بنابراین روی این موضوع زمان نذارید. اساتیدی که به عنوان داور در جلسه مصاحبه حضور دارن اونقدر توانمند و باتجربه هستن که می‌تونن شما رو بدون داشتن توصیه‌نامه هم ارزیابی کنن. بنابراین پیشنهاد می‌دم به جای اینکه روی تهیه توصیه نامه وقت بذارید روی ارتقای توانمندی‌های خودتون وقت بذارید!

در خصوص اینکه آیا شناخت اساتید روی نتیجه بررسی اونها تاثیر داره یا نه هم باید بگم نه! حداقل برای من اینطور بود. من هیچ تجربه‌ای در دانشگاه‌های دیگه نداشتم و شش سال کارشناسی و ارشدم رو دانشگاه شهید صدوقی یزد خونده بودم. بنابراین قاعدتا نه من اساتید رو میشناختم و نه اون‌ها منو!! در نتیجه عملکردتون مهمتر از اینه که شما رو بشناسن.

🌸🍃سوال 6: و اما توصیه‌های من برای شما

توصیه اول: داشتن اضطراب در طول فرایند مصاحبه یه چیز طبیعیه. اما اینکه بتونید اونو مدیریت کنید از همه چیز مهم‌تره. قاعدتا خیلی از شرکت‌کنندگان آزمون دکتری تجربه کاری و علمیشون از من و شما بالاتر هست. خیلی از شرکت کنندگان در جلسه مصاحبه شروع می‌کنن و از تجربیات کاری و رزومه‌شون و همچنین درصدی که از آزمون کتبیشون حساب کردن رو برای بقیه می‌گن. خیلی به این صحبت‌ها توجه نکنید و سعی کنید خودتون رو روی مصاحبتون متمرکز کنید.

توصیه دوم: بهترین پوشش برای روز مصاحبه برای آقایون کت و شلوار و برای خانم‌ها مانتو و شلوار اداری هست. سعی کنید تا حد امکان رسمی بیاین و از پوشیدن تیشرت و لباس تک و یا صندل تابستونه!!! خودداری کنید! هرچند که اینها در هیچ ایستگاهی مورد بررسی قرار نمی‌گیرن، اما می‌تونن اثر هاله‌ای ایجاد کنن. یادتون باشه کسی که شما رو ارزیابی و داوری می‌کنه داره شما رو کسی می‌بینه که قراره چهار سال آینده در پست مدیریت فعالیت کنه یا هیات علمی یک دانشگاه بشه. بنابراین تمام جوانب پوشش یک مدیر یا هیات علمی رو لحاظ کنید.

توصیه سوم: اگه از شما سوالی پرسیدن که جوابش رو نمی‌دونید سعی نکنید که دروغ بگید یا سوال رو بپیچونید!! صادقانه نظر و عقیده خودتون رو بگید و بگید «تا به حال با این موضوع برخورد نکردم» یا مثلا بگید «من در این حوزه پژوهشی انجام ندادم و خیلی مطلع نیستم، اما تا جایی که می‌دونم….». کسانی که شما رو ارزیابی و داوری می‌کنن سال‌ها تجربه استادی دارن و می‌دونن شما نسبت به حرفی که می‌زنید اطمینان دارید یا نه؟! ضمن اینکه هیچ کس از شما انتظار نداره که جواب همه سوال‌ها رو بدونید، اما همه از شما انتظار دارن به عنوان کسی که قراره دانشجوی دکتری تخصصی یه رشته خاص بشه صادق باشه و شجاعانه ندانسته‌های خودش رو مطرح کنه.

توصیه چهارم: ممکنه در طول فرایند مصاحبه شما رو مورد آزمایش قرار بدن و ازتون مصاحبه تحت فشار بگیرن. برای مثال یکی از داورها سوالی از شما می‌پرسه و در حین اینکه شما سوال ایشون رو جواب می‌دید داور دوم سوال دیگه‌ای از شما می‌پرسه یا به حالت عصبانی به جواب شما اعتراض می‌کنه. در این حالت آرامش خودتون رو حفظ کنید و سعی کنید سوالات رو یکی یکی جواب بدید. یادتون باشه حتما تماس چشمیتون رو بین داورها حفظ کنید.

توصیه پنجم: سعی کنید حتما شب قبل از مصاحبه خواب خوب و کافی داشته باشید. معمولا فرایند مصاحبه چند ساعت طول می‌کشه و اگه به اندازه کافی استراحت نکرده باشید نمی‌تونید عملکرد درستی در روز آزمون داشته باشید. و در نهایت اینکه به خدا توکل کنید و مطمئن باشید هر اتفاقی بیوفته قطعا برای شما خیر خواهد بود…

در لینک زیر می‌تونید فهرستی از واژگان و موضوعات کلیدی که برای مصاحبه خودم آماده کرده بودم رو دریافت کنید. اگه سوالی در خصوص فرایند مصاحبه دارید در قسمت نظرات بپرسید تا به شما پاسخ بدم.